Direct contact? Bel: 06 53202437

Home > Ai en mediation

Kan AI ons betere mediators maken?

Over de mogelijkheden, beperkingen en toekomst van kunstmatige intelligentie in de mediationpraktijk

Bart Neervoort | MfN registermediator

Stel, u hebt morgen een mediation. U hebt van de advocaten van partijen misschien stukken ontvangen, met een flink aantal bijlagen. U hebt zich in het geschil verdiept, maar vraagt zich af welke belangen er mogelijk schuilgaan achter de ingenomen standpunten, met welke vragen u het gesprek op gang zou kunnen brengen en welke oplossingsrichtingen partijen wellicht nog niet hebben onderzocht. Zou het niet prettig zijn om even met iemand te kunnen sparren?

Of u bent halverwege een mediation. Partijen hebben zich ingegraven in hun standpunten en u hebt de indruk dat u met uw gebruikelijke interventies niet veel verder komt. Wat zou u nog kunnen proberen?

Sinds enige tijd hebben we als mediator een sparringpartner tot onze beschikking die zeven dagen per week, 24 uur per dag beschikbaar is, over een enorme hoeveelheid informatie kan beschikken, in vrijwel alle talen kan communiceren en in enkele seconden met een reeks suggesties kan komen: kunstmatige intelligentie, doorgaans aangeduid met de Engelse afkorting AI (Artificial Intelligence).

Het Singapore Mediation Centre (SMC) heeft samen met de Singapore Academy of Law en Microsoft een bijzonder nuttige publicatie uitgebracht: Prompt Engineering for Mediators – Leveraging generative AI across the mediation lifecycle (2026). Daarin wordt aan de hand van praktische voorbeelden uiteengezet hoe mediators in de verschillende fasen van een mediation gebruik kunnen maken van AI. Voor dit artikel heb ik daaruit dankbaar geput.

1. Wat is generatieve AI?

Met programma’s als ChatGPT, Copilot, Gemini en Claude kunt u gewoon in het Nederlands een gesprek voeren. U kunt vragen stellen, teksten laten analyseren, kritiek leveren op antwoorden en doorvragen. U hoeft geen programmeertaal te leren. Maar AI is geen alwetende deskundige. Het kan met grote stelligheid onjuistheden beweren, zelfs niet-bestaande publicaties aanhalen. Ook kan het geneigd zijn zijn gesprekspartner naar de mond te praten. Vraag het daarom uitdrukkelijk om kritisch te zijn en argumenten tegen uw aanpak te bedenken.

2. De kunst van het geven van een goede opdracht

Een opdracht aan AI noemen we een prompt. De Singaporese handleiding onderscheidt vier bouwstenen: doel, context, verwachtingen en bron. Vertel wat u wilt bereiken, vanuit welke rol u de vraag stelt, aan welke eisen het antwoord moet voldoen en op welke informatie het gebaseerd moet zijn.

Ik ben mediator in een fictief arbeidsconflict tussen een leidinggevende en een medewerker. De medewerker voelt zich onvoldoende gewaardeerd, terwijl de leidinggevende vindt dat de medewerker onvoldoende verantwoordelijkheid neemt. Bedenk tien open en neutrale vragen waarmee ik de achterliggende belangen kan onderzoeken. Doe geen aannames over de motieven van betrokkenen.

U kunt vervolgens vragen welke formuleringen de indruk van partijdigheid zouden kunnen wekken, of om meer vragen die gericht zijn op het herstellen van vertrouwen. Juist in die gedachtewisseling zit de toegevoegde waarde. Alle prompts in deze publicatie kunnen met fictieve casussen worden uitgeprobeerd.

3. AI bij de voorbereiding van een mediation

Het doorgronden van een complex geschil

AI kan helpen bij het maken van een chronologie, het samenvatten van omvangrijke documentatie en het vergelijken van standpunten. Daarbij is het van belang dat betwiste stellingen niet als feiten worden gepresenteerd.

Geef per geschilpunt aan wat partij A stelt, wat partij B daartegenover stelt, over welke feiten zij het eens lijken te zijn en welke vragen onbeantwoord zijn. Vermeld steeds de passage in de bron waarop je je baseert. Geef geen oordeel over de juistheid van de standpunten.

Het maken van zo’n analyse ontslaat de mediator niet van de verplichting zelf kennis te nemen van de relevante stukken. Wat voor AI een onbelangrijk detail lijkt, kan voor een ervaren mediator juist een belangrijk aanknopingspunt zijn.

Van standpunten naar belangen

Neem twee ondernemers die hun zakelijke relatie willen beëindigen. De ene eist schadevergoeding, de andere weigert aansprakelijkheid te erkennen.

Welke commerciële, financiële, relationele, emotionele en reputatiebelangen zouden achter deze standpunten kunnen schuilgaan? Formuleer bij ieder mogelijk belang een open vraag waarmee ik kan onderzoeken of het inderdaad een rol speelt.

AI zou kunnen wijzen op erkenning, precedentwerking, gezichtsverlies, liquiditeit of onzekerheid over de toekomst. Veel daarvan zal een ervaren mediator zelf ook kunnen bedenken. Maar misschien zit er één suggestie bij waaraan hij nog niet had gedacht. Beschouw die suggesties als hypothesen, niet als conclusies.

Zich verdiepen in onbekende materie

Een zakelijk mediator krijgt regelmatig te maken met terreinen waarop hij niet deskundig is. AI kan hem vertrouwd maken met begrippen die tijdens de mediation aan de orde komen.

Leg mij als mediator zonder financiële achtergrond uit hoe een earn-outregeling bij de verkoop van een onderneming werkt, welke geschillen daarover doorgaans ontstaan en welke vragen voor een mediator relevant kunnen zijn.

Daarvoor hoeft geen informatie over de concrete mediation te worden verstrekt. Verifieer wezenlijke punten bij deskundigen of betrouwbare bronnen.

Interventies voorbereiden

Vraag AI verschillende mediationstijlen te vergelijken: faciliterend, transformatief en evaluatief. Welke onderwerpen lenen zich voor een caucus? Hoe kan een machtsverschil worden ondervangen? Welke interventies kunnen helpen als een partij steeds de ander onderbreekt? Misschien brengt de exercitie ons ertoe af te wijken van onze gebruikelijke stijl.

4. AI tijdens de mediation

Een impasse doorbreken

Iedere mediator kent de situatie waarin partijen de nodige concessies hebben gedaan en verklaren dat er geen verdere beweging mogelijk is. Juist dan kan een sparringpartner tijdens een pauze behulpzaam zijn.

In een fictieve zakelijke mediation zijn partijen het op alle punten eens behalve de financiële vergoeding. Beiden zeggen hun uiterste bod te hebben gedaan. Bedenk tien interventies om de impasse te doorbreken en beschrijf ook de mogelijke nadelen.

AI zou kunnen wijzen op reality testing, voorwaardelijke voorstellen, objectieve criteria of een mediator’s proposal. Vraag ook wanneer een bepaalde interventie juist niet verstandig is.

Meer bedenken dan geld

Bedenk twintig mogelijke niet-financiële elementen van een regeling tussen twee ondernemingen die een langdurige zakelijke relatie willen beëindigen. Denk ook aan minder voor de hand liggende mogelijkheden. Geef geen oordeel over de wenselijkheid ervan.

Denk aan toekomstige leveringen, overdracht van klanten, licenties, garanties, externe communicatie, ondersteuning gedurende een overgangsperiode of erkenning. Bij een brainstorm gaat het eerst om het genereren van opties, pas daarna om de selectie.

Herformuleren en taal

Een partij zegt: ‘Hij heeft ons al vaak genoeg belazerd.’ Vraag AI om de achterliggende zorg zonder beschuldiging te verwoorden, zonder de ernst ervan te verliezen. Bijvoorbeeld: ‘Voor u is belangrijk dat een eventuele regeling voldoende waarborgen bevat voor de nakoming van de afspraken.’ AI kan ook helpen bij vertaling en culturele achtergrondinformatie. Algemene culturele patronen zeggen echter niet noodzakelijk iets over individuele personen..

Houd de aandacht voor degenen aan tafel. Het lijkt mij vooralsnog verstandiger AI tijdens pauzes te raadplegen dan voortdurend naar een scherm te kijken.

5. De digitale notulist

Teams, Zoom en zelfstandige AI-assistenten kunnen, afhankelijk van de instellingen, gesprekken woordelijk opschrijven en samenvatten. Dat lijkt ideaal: de mediator zou zich volledig op de deelnemers kunnen concentreren. Toch ben ik er niet van overtuigd dat de voordelen opwegen tegen de nadelen.

Zouden partijen even openhartig zijn als ieder woord wordt vastgelegd? Denk aan een caucus waarin een partij erkent dat zij vreest de procedure te verliezen. Zou zij hetzelfde zeggen als zij weet dat een AI-programma meeluistert?

Ook een samenvatting is geen neutrale weergave. ‘Als we op alle andere punten overeenstemming bereiken, zou ik misschien bereid zijn € 100.000 te betalen’ kan worden samengevat als ‘partij is bereid € 100.000 te betalen’. Iedere mediator weet hoe belangrijk het verschil is tussen een gedachte, een voorstel, een voorwaardelijke toezegging en een bindende afspraak.

Niet alleen de mediator kan zulke programma’s gebruiken. Ook partijen en adviseurs kunnen een digitale notulist laten meeluisteren, zelfs bij fysieke bijeenkomsten. Maak daarom vooraf expliciete afspraken over opnemen, realtime transcriptie en automatische verslaglegging. Een verbod op geluidsopnamen alleen is wellicht niet meer voldoende duidelijk.

De volgende stap is AI die realtime interventies suggereert. Maar hoeveel aandacht heeft de mediator nog voor partijen als hij tegelijkertijd digitale adviezen moet lezen? Vooralsnog zou ik grote terughoudendheid betrachten bij AI die het hele gesprek volgt.

6. AI bij de afronding

Bij het opstellen van een vaststellingsovereenkomst kan AI helpen om uitvoeringsproblemen, tegenstrijdigheden en ontbrekende termijnen te signaleren.

Identificeer onduidelijke formuleringen, onderlinge tegenstrijdigheden en mogelijke uitvoeringsproblemen. Maak onderscheid tussen tekstuele verbeteringen en inhoudelijke punten waarover partijen nog moeten beslissen. Voeg geen afspraken toe die niet zijn gemaakt.

Een gebruikelijk ogende bepaling over finale kwijting kan verstrekkende gevolgen hebben. Controleer iedere bepaling; laat partijen waar nodig hun juridische adviseurs raadplegen.

7. AI als coach

We kunnen AI vragen een mediation te simuleren. Met een gesproken AI-gesprek kan dat zelfs zonder te typen.

Jij speelt de rol van een ondernemer die ervan overtuigd is dat zijn voormalige zakenpartner hem heeft bedrogen. Je bent boos, wantrouwend en nauwelijks bereid tot concessies. Ik ben de mediator. Reageer zoals deze ondernemer dat zou kunnen doen. Onderbreek op mijn verzoek het rollenspel en geef kritische feedback op mijn interventies.

Ook na afloop kunnen we reflecteren zonder vertrouwelijke informatie te delen. Vraag bijvoorbeeld welke interventies mogelijk zijn wanneer een mediator ongeduldig wordt doordat een partij steeds dezelfde argumenten herhaalt. AI is geen vervanging voor intervisie, maar wel een interessante aanvulling.

8. Vertrouwelijkheid: niet alles mag in AI

Wie een position paper of caucusverslag uploadt, vertrouwt informatie toe aan een digitaal systeem. Wat wordt opgeslagen, hoe lang, wie heeft toegang en worden gegevens voor training gebruikt? Het enkele feit dat we een betaald abonnement hebben, betekent niet dat vertrouwelijke informatie daar veilig kan worden verwerkt. Ook het uitschakelen van modeltraining is niet hetzelfde als het uitsluiten van opslag.

Het SMC onderscheidt consumentenprogramma’s en zakelijke (enterprise-)omgevingen. Het adviseert geen vertrouwelijke mediationinformatie in publieke AI in te voeren. Voor zakelijke omgevingen moeten passende waarborgen bestaan. De handleiding behandelt openbare referentiematerialen ruimhartiger dan processtukken, position papers en correspondentie; voor informatie uit caucus en vertrouwelijke schikkingsvoorstellen geldt bijzondere terughoudendheid en zijn gecontroleerde zakelijke voorzieningen en instemming vereist.

Anonimiseren gaat verder dan namen vervangen door A en B. Branche, gemeente, bedragen, datums of nieuwsfeiten kunnen de identiteit alsnog prijsgeven. Beperk daarom de informatie tot wat noodzakelijk is. Houd ook rekening met geheugenfuncties en met de mogelijke vermenging van informatie uit verschillende zaken of afzonderlijke gesprekken.

9. Het juridische en tuchtrechtelijk kader

De MfN-Gedragsregels en het toepasselijke mediationreglement gelden uiteraard ook als de mediator technologie gebruikt. Geheimhouding, beslotenheid, onafhankelijkheid en partijautonomie zijn onverminderd van belang. Ook de bepalingen over afzonderlijke gesprekken en het maken van opnamen verdienen aandacht. Hetzelfde geldt voor het NAI-mediationreglement 2026. Een bevoegdheid elektronische hulpmiddelen te gebruiken betekent niet dat vertrouwelijke informatie zonder meer mag worden gedeeld.

AVG

Voor zover persoonsgegevens worden verwerkt, is de AVG van toepassing. Denk aan de noodzakelijkheid en dataminimalisatie, bijzondere persoonsgegevens, een eventuele verwerkersovereenkomst, beveiliging en bewaartermijnen. Instemming van partijen met AI-gebruik is niet hetzelfde als een geldige AVG-grondslag. Bovendien kunnen dossiers gegevens bevatten van derden die niet aan de mediation deelnemen.

AI-verordening

Artikel 4 van de Europese AI-verordening behandelt AI-geletterdheid bij professioneel gebruik. Het gaat niet om kunnen programmeren, maar om kennis van mogelijkheden, beperkingen en risico’s. Bijlage III, onderdeel 8(a), noemt bepaalde toepassingen bij alternatieve geschilbeslechting in verband met zogenaamde hoogrisicosystemen. Een algemene uitleg over een earn-out is iets anders dan een speciaal systeem dat individuele geschillen juridisch beoordeelt of uitkomsten voorstelt. De kwalificatie hangt af van het beoogde gebruik en de relevante uitzonderingen en toepassingsdata.

10. Transparantie en afspraken

Naar mijn mening moeten we partijen informeren wanneer AI een wezenlijke rol in de concrete mediation speelt of informatie daaruit verwerkt. Een algemene technische uitleg opzoeken is iets anders dan position papers laten analyseren. Maak de afspraken bij voorkeur vóór de intake en bespreek alternatieven als iemand bezwaar heeft.

Voorbeeldbepaling voor de mediationovereenkomst

1. Gebruik door de mediator. De mediator kan generatieve AI gebruiken ter ondersteuning van voorbereiding, structurering, verkenning van opties en conceptteksten. Vertrouwelijke mediationinformatie mag uitsluitend worden verwerkt indien passende technische, organisatorische en contractuele waarborgen bestaan, het gebruik verenigbaar is met de toepasselijke verplichtingen en partijen vooraf schriftelijk met de specifiek omschreven verwerking hebben ingestemd. Gegevens worden waar mogelijk geanonimiseerd en tot het noodzakelijke beperkt.

2. Gebruik door partijen en adviseurs. Zij voeren geen vertrouwelijke mediationinformatie in AI-systemen in, tenzij de mediator en alle partijen vooraf uitdrukkelijke schriftelijke afspraken hebben gemaakt en toepasselijke regels dit toestaan.

3. Opnamen en verslaglegging. Zonder voorafgaande uitdrukkelijke schriftelijke instemming van alle betrokkenen en voor zover de toepasselijke regels het toestaan, is het niet toegestaan gesprekken op te nemen, automatisch te transcriberen, samen te vatten of anderszins door AI te laten verwerken.

4. Professionele verantwoordelijkheid. AI doet geen afbreuk aan de verantwoordelijkheid, onafhankelijkheid, onpartijdigheid en geheimhoudingsplicht van de mediator. De mediator beoordeelt de resultaten zelfstandig en kritisch. Partijen blijven verantwoordelijk voor hun beslissingen en afspraken.

11. Neutraliteit en biases

Stel dat een mediator AI vraagt wie de waarheid spreekt, wie juridisch de sterkste positie heeft of welk schikkingsbedrag redelijk is. Dat is op zichzelf al fout. Maar daarmee riskeert hij bovendien dat zijn beeld van partijen vroegtijdig wordt gekleurd. Vergelijk ‘Hoe beweeg ik een onredelijke werkgever tot een hogere vergoeding?’ met ‘Welke neutrale interventies zijn mogelijk wanneer werkgever en werknemer uiteenlopende verwachtingen hebben?’ De eerste vraag bevat al een oordeel en een gewenste uitkomst.

Ook mediators zijn niet immuun voor confirmation bias. AI kan die versterken, maar ook helpen om onze aannames te toetsen.

Bedenk vijf plausibele alternatieve verklaringen voor mijn interpretatie van een fictief conflict. Geef aan welke open vragen ik zou kunnen stellen om te onderzoeken of mijn interpretatie juist is.

12. Zes spelregels

  • Gebruik AI als sparringpartner, niet als beslisser.
  • Voer geen vertrouwelijke mediationinformatie in open-AI in.
  • Beperk de informatie en anonimiseer waar mogelijk.
  • Controleer antwoorden, ook als ze overtuigend klinken.
  • Beschouw suggesties als mogelijkheden, niet als conclusies.
  • Wees transparant en maak duidelijke afspraken met alle betrokkenen.

Een praktische toets van het SMC spreekt mij bijzonder aan: zou ik tegenover beide partijen zonder terughoudendheid kunnen uitleggen welke informatie ik heb ingevoerd, waarom en met welke waarborgen? Bij twijfel zouden we die informatie niet moeten invoeren.

13. De toekomst van het mediationvak

Partijen zullen AI gebruiken

Ook wie zelf geen AI gebruikt, zal met de gevolgen ervan worden geconfronteerd. Een partij kan tijdens een caucus zeggen: ‘ChatGPT vindt dat ik dit voorstel niet moet accepteren.’ Op welke informatie is dat oordeel gebaseerd? Heeft het programma ook het standpunt en de belangen van de wederpartij gezien? Zijn procesrisico’s, kosten en niet-financiële belangen meegewogen? Reality testing zal steeds vaker ook betrekking hebben op zulke conclusies.

Een nieuwe machtsongelijkheid?

AI kan een werknemer helpen een gesprek met een grote werkgever voor te bereiden, maar grote ondernemingen beschikken mogelijk over betere gespecialiseerde systemen. De mediator zal oog moeten hebben voor verschillen in digitale vaardigheden en toegang tot technologie.

Een professionele voorsprong?

Ik vermoed dat een goede mediator die AI goed weet te gebruiken in bepaalde opzichten een voorsprong kan hebben op een even goede mediator die dat niet doet. Hij kan zich grondiger voorbereiden en meer oplossingsrichtingen verkennen. Veel hangt af van zijn prompts en de kritische controle van de resultaten. Tijdwinst zou niet moeten leiden tot minder aandacht voor de zaak, maar tot meer aandacht voor de mensen in conflict.

Zal AI zelf kunnen mediaten?

Bij eenvoudige financiële geschillen kunnen geautomatiseerde systemen wellicht helpen voorstellen uit te wisselen en oplossingen te verkennen. Veel conflicten draaien echter om wantrouwen, erkenning en gezichtsverlies. AI kan empathisch klinken, maar een menselijke mediator kan ook verantwoordelijkheid nemen, morele afwegingen maken en vertrouwen geven door professionele integriteit. Dat verschil blijft naar mijn mening bij complexe en relationele conflicten wezenlijk. Efficiëntere voorbereiding en afhandeling kunnen overigens ook bijdragen aan toegankelijkere mediation bij kleinere geschillen.

14. Tijd voor Nederlandse richtlijnen

Het lijkt mij niet verstandig verantwoord AI-gebruik geheel aan individueel inzicht over te laten. Van de gemiddelde mediator kan moeilijk worden verwacht zelfstandig alle privacyvoorwaarden en beveiligingsprotocollen te beoordelen. MfN, NAI en andere instellingen zouden gezamenlijk praktische richtlijnen kunnen ontwikkelen. De Singaporese publicatie biedt een uitstekend vertrekpunt.

Onderwerpen zijn toegestane toepassingen, veilige systemen, anonimisering, informatie aan partijen, caucusgegevens, transcripties, controle van resultaten, documentatie van wezenlijk AI-gebruik en benodigde vaardigheden. Denk ook aan collectieve toegang tot onafhankelijk beoordeelde zakelijke AI-omgevingen voor zelfstandig werkende mediators.

Opleidingen en permanente educatie zouden praktische training moeten bieden: niet uitsluitend uitleggen wat niet mag, maar ook laten ervaren wat wel kan.

15. Begin gewoon eens

Neem een fictieve casus en ga met AI in gesprek. Vraag om suggesties, stel vervolgvragen, spreek het programma tegen en vraag om kritiek op uw aanpak. U zult antwoorden krijgen die u zelf ook had kunnen bedenken, maar wellicht ook suggesties die u verrassen.

Na bijna een kwart eeuw als mediator weet ik dat ik nog steeds kan leren. AI zal voor ons niet het vertrouwen van partijen winnen of de stilte aan tafel verdragen nadat een partij iets pijnlijks heeft verteld. Dat blijft ons werk.

AI maakt ons niet automatisch betere mediators. Maar als we er verstandig mee leren omgaan, kan het ons wel degelijk helpen betere mediators te worden.

Bronnen en verantwoording

Singapore Mediation Centre, Singapore Academy of Law & Microsoft, Prompt Engineering for Mediators – Leveraging generative AI across the mediation lifecycle, eerste editie, 2026, 23 p., in het bijzonder p. 4–5, 7–21.

MfN-mediationreglement en Gedragsregels voor de MfN-registermediator; NAI-mediationreglement 2026

Verordening (EU) 2016/679 (AVG), art. 5, 6, 9, 28, 32, 35 en hoofdstuk V. Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), art. 4, 6 en bijlage III, onderdeel 8(a).

Bij de voorbereiding en redactie van deze publicatie heb ik ook gebruikgemaakt van generatieve AI.

ZAKELIJK GESCHIL OPLOSSEN?